23 Styczeń 2018    |    Maria, Ildefons, Rajmund

menu górne

  • ASF

    UWAGA! AFRYKAŃSKI POMÓR ŚWIŃ

  • SIR

    Sieć na rzecz innowacji w rolnictwie i na obszarach wiejskich

  • Hotele SODR

    Nasze hotele w Modliszewicach i Sandomierzu zapraszają

  • Zapraszamy do SODR

    Świętokrzyski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Modliszewicach zaprasza 

Ocena strat związanych z przezimowanie ozimin w 2016 roku

Ocena strat związanych z przezimowanie ozimin w 2016 rokuTegoroczną zimę charakteryzowały duże wahania temperatury powietrza (od temperatur dodatnich aż do -20 stopni C), które dodatkowo występowały przy braku okrywy śnieżnej. Warunki takie niejednokrotnie poczyniły znaczące szkody na plantacjach ozimin i rzepaku, a zwłaszcza w centralnej i wschodniej części kraju. Wymarzanie roślin było zróżnicowane regionalnie, a także lokalnie na polu. Wystąpiło przede wszystkim w rzepaku i jęczmieniu ozimym oraz w odmianach pszenicy ozimej o słabej lub obniżonej mrozoodporności. Na rynku dostępne były również odmiany pszenżyta ozimego o mniejszej zimotrwałości. Najbardziej mrozoodporne jest żyto i w jego zasiewach nie wystąpią istotne uszkodzenia.


 Rzepak ozimy

Ocena przezimowania roślin rzepaku ozimego i zalecane wiosenne zabiegi

Wystąpienie w styczniu temperatur ujemnych (dochodzących do -20 stopni C) nie było sytuacją nadzwyczajną, jednak tegoroczna zima do momentu ich wystąpienia była bardzo ciepła. Kiedy wystąpiły warunki stresowe związane z niską temperatura, rośliny nie były na nie przygotowane (zahartowane). Istnieje prawdopodobieństwo, że nie wszystkie plantacje przezimował w stopniu kwalifikującym je do pozostawienia. W związku z dużym zróżnicowaniem plantacji (termin i gęstość siewu, odmiana, stosowanie regulatorów wzrostu jesienią, nawożenie) jednym z pierwszych kroków, jaki należy uczynić na początku wegetacji jest ocena stanu przezimowania roślin i na jej podstawie zaplanowanie dalszych działań na danym polu. W celu dokonania prawidłowej oceny stanu przezimowania powinniśmy policzyć ile zdrowych roślin wystąpiło na 1 m2. Najlepiej rośliny wykopać i dokonać dokładnej oceny poszczególnych ich części.


Rośliny, które słabo przezimowały charakteryzują się:

  • zredukowaną masą liściową, 
  • przemarzniętą szyjką korzeniową i stożkiem wzrostu(po ściśnięciu szyjki korzeniowej wydostaje się woda,
  • przemarzniętym korzeniem (skórka korzenia łatwo się odrywa, przy próbie wyrwania rośliny z gleby korzeń ulega silnemu uszkodzeniu, a nawet zostaje w glebie), 
  • brakiem świeżych przyrostów korzeni.

Rośliny, które dobrze przezimowały charakteryzują się:

  • zdrową i zieloną rozetą z dużą masą liściową, 
  • zdrową szyjką korzeniową z dużą ilością zgromadzonych składników pokarmowych,
  • zdrowym korzeniem oraz dużą ilością nowych przyrostów korzeni (rośliny takie trudno wyciągnąć z gleby i nie dochodzi do rozerwania korzeni),
  • szybkim wigorem początkowym (szybkie ruszenie wegetacji).

Ocenę przezimowania na polu dokonujemy wczesną wiosną, gdy temperatura dobowa przez kilka dni przekracza 5 stopni C, gleba jest całkowicie rozmarznięta i nastąpiło wznowienie wegetacji roślin. Ocena przezimowania to podjęcie często trudnej decyzji, czy plantację zaorać czy pozostawić. Niejednokrotnie z plantacji o niższej obsadzie roślin można uzyskać większy plon niż z przesiewu rośliny jarej. Przystępując do oceny upraw rzepaku należy losowo wybrać w kilku miejscach pola powierzchnię 1 m2. Na małych plantacjach do 2 ha należy wykonać 6-8 liczeń próbnych, na większych (5-10 ha) – 12 liczeń, a na plantacjach powyżej 10 ha – 15-20 liczeń próbnych. Na wyznaczonych obszarach zwracamy uwagę na obsadę roślin, rozmiar uszkodzeń spowodowanych przez mrozy. Pociągając pionowo do góry roślinę rzepaku (jeśli się da) dokonujemy oceny rozwoju systemu korzeniowego. Z reguły, mimo jeszcze zielonych liści, uszkodzony korzeń rzepaku jest barwy ciemnobrązowej, z zaawansowanym procesem gnilnego rozkładu, porażony przez patogeny i pewne jest, że ta roślina za kilka dni będzie martwa. Za plantację, która dobrze przezimowała uznajemy, gdy obsada na 1 m2 wynosi średnio 30-40 szt./m2. Pozostawiamy również plantację przy obsadzie 20 szt./m2, ale tylko pod warunkiem, że wszystkie rośliny są zdrowe, dobrze rozwinięte oraz że są w miarę równomiernie rozmieszczone.

Rzepak ma duże zdolności regeneracyjne, rozgałęziania się i w konsekwencji zawiązywania większej ilości łuszczyn. Przy ocenie przezimowania należy zwrócić uwagę na stożek wzrostu, jeżeli nie przemarzł, a przemarzły tylko liście, dalszy rozwój plantacji będzie przebiegał normalnie. Uszkodzenie stożka wzrostu może powodować wybijanie pędów z szyjki korzeniowej, ale roślina pozbawiona pędu głównego kontynuuje rozwój pędów bocznych. Takie osłabienie ma odzwierciedlenie w niższym plonowaniu.


Tabela 1. Długość rzędu odpowiadająca powierzchni 1 m2 plantacji

Rozstawa rzędów (cm)

Długość rzędu (cm)

45

222

40

250

35

286

30

333

25

400

20

500

15

666

 
 

 Co zrobić po stwierdzeniu pewnych strat w uprawach rzepaku po zimie?

Jeśli lustracja wykaże, że plantacja rzepaku niestety przemarzła, jednak nie na tyle aby ją zlikwidować, trzeba wtedy znacznie zwiększyć pierwszą dawkę azotu podaną roślinom wiosną, czyli tuż przed ruszeniem wegetacji. W przypadku stwierdzonego znacznego przerzedzenia roślin, należy zwiększyć dawkę azotu nawet o 1/3 normalnej dawki. By jeszcze lepiej zregenerować przemarznięte rośliny, dobrze jest zaraz po ruszeniu wegetacji dokarmiać rzepak dolistnie. Zalecane jest łączenie biostymulatora z nawozem dolistnym. Biostymulator (np. Fertiactyl Starter, FoliQ Aminovigor, Asahi SL, Maximus AminoMicro Rzepak) pomaga roślinom przezwyciężyć stres, powoduje bujniejszy wzrost, a nawóz dolistny dostarcza niezbędnych i trudnych do pobrania w początkowym okresie składników odżywczych. Magnez stymuluje pobieranie składników pokarmowych NPK, dlatego szczególnie ważne jest wtedy jego zastosowanie (5-proc. roztwór siarczanu magnezu z 8-proc. dodatkiem mocznika i mikroelementów). Można też połączyć ten zabieg z pierwszym zwalczaniem szkodników rzepakowych (tzw. chowaczy). Opisane dokarmianie najlepiej jest powtórzyć nawet 2, 3 razy, oczywiście w zależności od stwierdzanych na bieżąco potrzeb.

 

Zboża ozime

Ocena przezimowania pszenicy ozimej oraz zalecane wiosenne zabiegi agrotechniczne

W najbliższym czasie niezbędna będzie lustracja poszczególnych plantacji pszenicy ozimej i ocena obsady żywych roślin na jednostce powierzchni gleby (tabela 2, 3). Przy czynności tej należy określić równomierność obsady roślin na powierzchni plantacji. Pamiętać należy, że uszkodzenie liści roślin nie świadczy o ich przezimowaniu. Miernikiem przeżycia roślin jest zachowanie żywotności węzła krzewienia. Na podstawie oceny obsady żywych roślin możliwe będzie podjęcie decyzji co do dalszych zabiegów na danym polu. Na plantacjach o dużej i średniej obsadzie roślin pszenicy ozimej zabiegi w technologii produkcji nie ulęgają zmianie. Na plantacjach o małej obsadzie roślin należy zwiększyć pierwszą dawkę azotu o około 20 kg N/ha w stosunku do dawki zalecanej i koniecznie zastosować ją w okresie ruszenia wegetacji, a następnie kontrolować zachwaszczenie. By jeszcze lepiej zregenerować przemarznięte rośliny, dobrze jest zaraz po ruszeniu wegetacji zastosować regulator wzrostu w zmniejszonej dawce (np. antywylegacz płynny w dawce 0,4-0,5 l/ha) i dokarmiać rośliny dolistnie. W celu regeneracji roślin można również zastosować jeden z zalecanych biostymulatorów.

W przypadku zbyt małej (dyskwalifikującej plantację) obsady roślin (tabele 2 i 3), należy dokonać przesiewu ze względu na niemożność uzyskania zadowalającego plonu ziarna. Po przesianej pszenicy ozimej najlepiej jest wysiać pszenicę jarą lub jęczmień. Jeżeli ziarno zbóż jarych będzie wykorzystane na cele paszowe uprawa przedsiewna może być ograniczona do rozsiania nawozu azotowego, kultywatorowania lub użycia wieloczynnościowej uprawy przedsiewnej (agregatu uprawowego). W przypadku uprawy odmian jakościowych pszenicy jarej lub jęczmienia browarnego wskazana jest płytka orka, nawożenie azotem i bronowanie lub zespół uprawek przedsiewnych.

Jesienne stosowanie herbicydów na pszenicę ozimą nie limituje możliwości dokonania przesiewu pszenicą jarą i jęczmieniem jarym. Na polach, na których stosowano zabiegi odchwaszczające jesienią stanowisko powinno być całkowicie lub w przeważającej części pozbawione chwastów zimujących. Dlatego zwalczanie ich w nowym zasiewie po wykonaniu uprawy przedsiewnej najprawdopodobniej nie będzie potrzebne. Celowe natomiast będzie ograniczanie występowania w łanie jarych form chwastów przez stosowanie w późniejszym okresie zabiegów chemicznych zgodnie z zaleceniami Instytutu Ochrony Roślin.


Tabela 2. Zagęszczenie roślin pszenicy ozimej wiosną po ruszeniu wegetacji
na glebach kompleksów pszennych dobrych i bardzo dobrych po dobrych przedplonach

Termin siewu

Odmiany

Zagęszczenie roślin na 1 m2

duże

średnie

małe

dyskwalifikujące plantację

Optymalny

Słabo się krzewiace

>420

300-420

120-300

<120

Średnio się krzewiące

>340

250-340

110-250

<110

Dobrze się krzewiące

>260

200-260

90-200

<90

Opóźniony

Słabo się krzewiace

>460

330-460

150-330

<150

Średnio się krzewiące

>360

270-360

130-270

<130

Dobrze się krzewiące

>280

220-280

110-220

<110

 

Tabela 3. Zagęszczenie roślin pszenicy ozimej wiosną
po ruszeniu wegetacji na glebach kompleksu żytniego bardzo dobrego i po dobrych przedplonach

Termin siewu

Odmiany

Zagęszczenie roślin na 1 m2

duże

średnie

małe

dyskwalifikujące plantację

Optymalny

Słabo się krzewiące

>460

330-460

160-330

<160

Średnio się krzewiące

>360

270-360

130-270

<130

Dobrze się krzewiące

>280

220-280

110-220

<110

Opóźniony

Słabo się krzewiące

>500

360-500

180-360

<180

Średnio się krzewiące

>430

320-430

150-320

<150

Dobrze się krzewiące

>310

240-310

130-240

<130

 


Ocena przezimowania jęczmienia ozimego i pszenżyta ozimego oraz zalecane wiosenne zabiegi agrotechniczne

Jęczmień ozimy cechuje się największą wśród zbóż podatnością na wymarzanie. Tegoroczna zima mogła spowodować duże straty w jego zasiewach. Likwidacja plantacji jest wskazana, gdy obsada roślin jęczmienia lub pszenżyta nie przekracza 110 szt./m2 na glebie kompleksu pszennego bardzo dobrego, 120 szt./m2 na kompleksie pszennym dobrym, 130 sz./m2 na kompleksie żytnim bardzo dobrym i pszennym wadliwym i 150 szt./m2 na kompleksie żytnim dobrym. W tym celu należy wykonać płytką orkę (z koniecznością 2-tygodniowego odleżenia) lub zastosować agregat uprawowy. Następnie można wysiać wybraną roślinę jarą, najlepiej jęczmień, a w przypadku możliwości wysiewu w I dekadzie kwietnia – pszenicę. W warunkach znacznie opóźnionej wiosny można zdecydować się na rośliny późniejszego wysiewu: kukurydzę, grykę lub proso. Jeśli jesienią zastosowano na jęczmień herbicyd przeciw miotle zbożowej, to należy sprawdzić w zaleceniach Instytutu Ochrony Roślin, czy ten herbicyd wpływa ujemnie na niektóre rośliny następcze.

W przypadku pozostawienia przerzedzonej plantacji jęczmienia lub pszenżyta, należy szybko wysiać wczesnowiosenną dawkę azotu. Na glebach lżejszych połowę tej dawki powinno się wysiać jak najszybciej (przy ruszeniu wegetacji), a pozostałą połowę dawki azotu po 2 tygodniach.

By jeszcze lepiej zregenerować przemarznięte rośliny, dobrze jest zaraz po ruszeniu wegetacji dokarmiać jęczmień i pszenżyto dolistnie. Można do szybszej regeneracji roślin zastosować biostymulator lub połączyć go z nawożeniem dolistnym. Jęczmień potrafi silnie się krzewić wiosną przy małej obsadzie roślin i nie wymaga sztucznego stymulowania krzewienia (za pomocą oprysku retardantem, tak jak u pszenicy). W warunkach placowego wymarznięcia jęczmienia ozimego można wykonać podsiew w tych miejscach jęczmieniem jarym. Natomiast w celu pobudzenia pszenżyta można zastosować dodatkowo regulator wzrostu w zmniejszonej dawce podobnie jak na pszenicy ozimej.

Opracował na podstawie wskazówek i zaleceń IUNG Puławy
Piotr Witczak
Dział Systemów Produkcji Rolnej, Standardów Jakościowych i Doświadczalnictwa
Produkcja roślinna
ŚODR Modliszewice